De basis is de bewoner

De basis is de bewoner

Kantelingen in wonen, welzijn en zorg.

Het begon met buurtbarbeques en een budget voor wat meer groen in de wijk, met een paar windmolens en
wat energiepanelen, en buurthuizen in zelfbeheer in de jaren negentig. Anno 2019 zijn er honderden
initiatieven rond duurzaamheid en energie, stadslandbouw, wonen, welzijn en zorg. Wijk-, buurt- en
dorpscoöperaties steken steeds vaker de kop op: er is sprake van een nieuwe coöperatieve golf die wonen,
zorg en welzijn op zijn kop zet. De gemeenschap komt aan tafel doordat actieve bewoners samen bepalen hoe
hun leefomgeving eruit ziet: waar ze wonen, met wie, wat ze met elkaar ondernemen, hoe ze voor zichzelf en
voor elkaar zorgen. Daarmee dagen ze professionals uit om anders te gaan werken.
Formeel en informeel
Na de decentralisatie van overheidstaken in de zorg die in 2015 werd uitgevoerd, is de gemeente
verantwoordelijk geworden voor lichte vormen van zorg en ondersteuning van jongeren. Ook de nieuwe
omgevingswet geeft veel meer ruimte aan de burger: de houding bij het beoordelen van plannen is ‘ja mits’ in
plaats van ‘nee tenzij’ en er is maar één vergunning nodig. Bewonersinitiatieven passen perfect in dat plaatje:
ze maken inrichting van de leefomgeving makkelijker en ze bevorderen inzet van vrijwillige hulp aan mensen
die niet voor zichzelf kunnen zorgen. Dat is geen toeval. Veel bewonersinitiatieven komen tot stand door en
op initiatief van de overheid die wil terugtreden. Actieve bewoners anticiperen op een afname collectieve
voorzieningen en nemen daarom initiatief voor de vorming van woon-, zorg- en energiecoöperaties.
Toch zien de overheid en de markt bewonersinitiatief als aanvullend. Reguliere huisvesting en zorgverlening
is formeel: een professionele bedrijfsactiviteit of uitvoering van een publieke taak door ‘toegelaten
instellingen’. Onderlinge activiteit van bewoners is informeel. Dit is een omkering van de werkelijkheid van de
bewoners. Burgers regelden wonen, welzijn en zorg traditioneel zelf. Sportclubs, kerken, ouderenbonden,
bewonerscommissies, buurthuizen en woongroepen bestonden ver voor de ‘participatiesamenleving’.
Bewoners hebben bovendien steeds meer technische mogelijkheden. Met zelfdiagnostiek en monitoring
hebben bewoners meer grip op hun gezondheid en dankzij nieuwe techniek kunnen ze makkelijker zelf
ontwerpen of zonnepanelen op een dak leggen.
Informele vormen van wonen en zorg vormen dan ook de basis in de buurt: de uitvoering van taken door
professionals is juist aanvullend. Dat besef is bij actieve bewoners sterk aanwezig. Het dringt ook langzaaam
door bij professionals. De kracht van bewonersinitiatieven is dat ze vraag en aanbod op het niveau van de
buurt bij elkaar brengen. Ze plaatsen naast de onzichtbare hand van de markt en de sterke arm van de
overheid het hart van de gemeenschap. Als dat klopt, gaan actieve bewoners elkaar helpen: niet alleen in
burenhulp en mantelzorg, maar ook door problemen te signaleren, samen te wonen, de woon- en
leefomgeving in te richten, samen zorg in te kopen en activiteiten en evenementen in de buurt te organiseren.
Zo ontstaat een vitale en gezonde wijk, waar bewoners eigenaar zijn van de voorzieningen en de
infrastructuur. Ze organiseren en mobiliseren hun medebewoners voor de uitvoering van maatschappelijke
taken en functies in wonen, welzijn en zorg en lossen daarmee ook veel problemen in de wijk op. Dat wil niet
zeggen dat formele zorg of woonvormen overbodig worden: die aanvulling blijft nodig en wordt door
initiatieven van actieve bewoners veel beter, omdat het aanbod beter past bij de vraag van de bewoners. De
uitdaging voor de toekomst is om die aansluiting nog beter te maken. Professionals kunnen daarbij helpen
door hun plannen te visualiseren, door te rekenen en te organiseren.

De nieuwe vormen van wonen en zorg die dit kan opleveren, laten we tijdens het ZorgSaam Wonen Congres
graag zien aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden die traditionele aanbieders van wonen en zorg
kunnen uitdagen en nieuwe aanbieders inspireren. Kom ook!

permalink

Naar het overzicht

Terug naar boven