Eigentijdse variant van hofjes in Almere Haven

Eigentijdse variant van hofjes in Almere Haven

Bureau SLA is met het projectvoorstel BloemkoolBurenbond in Almere Haven een van de winnaars van Who Cares. Het voorstel van bureau SLA, in samenwerking met Bart Lammers, Kirsten Hannema en Renet Korthals Altes, is een eigentijdse variant op de eeuwenoude hofjestypologie.

Auteur: Wijnand Beemster

Peter van Assche van bureau SLA verdiepte zich in de historie van hofjes in Nederland. In het in eigen beheer uitgegeven Handboek voor Hedendaagse Hofjes wijst hij op succesfactoren, zoals de sociale ‘bedding’. Een heikel punt, want architecten kunnen volgens hem zo’n intelligente sociale bedding niet leveren.

Burenbond en Buurtcirkel

In zijn projectvoorstel voor Almere Haven doet hij daarom een beroep op twee bestaande initiatieven: Burenbond en KeyRing. BurenBond gaat over een-op-een-contact van buurtgenoten en KeyRing richt zich op meerdere mensen (maximaal 12) die in meer of mindere mate zorg behoeven, maar wel zelfstandig wonen. Beide organisaties werken met vrijwilligers uit de buurt, met hulp van professionals.

Van Assche: “In BloemkoolBurenbond hebben we Buurtcirkels geïntegreerd in het proces van de Burenbond. Omdat zo ook voor de meer kwetsbare groepen mogelijkheden ontstaan om zelfstandig, al dan niet in hofstructuur, te wonen.”

Van instellings- naar gebruikersperspectief

Het perspectief van de gebruiker (en niet van de organisatie of instelling) was uitgangspunt voor bureau SLA. “Zorg is bedoeld voor mensen die er gebruik van gaan maken. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar is het vaak niet.” Het team van Van Assche sprak met ouders die voor hun kind een woonplek zochten en met ouderen die nu nog zelfstandig wonen, maar op den duur behoefte hebben aan een beschutte omgeving. Ook keek het team naar bestaande wooninitiatieven (zie kader). “Met deze input zijn we op zoek gegaan naar passende ruimtes en partners in Almere Haven. Van meet af aan was het uitgangspunt de wooncoöperatie. Bewoners en/of hun vertegenwoordigers zijn zelf eigenaar van hun woning.”

Van oude naar nieuwe hofjes

Almere Haven is in opzet een eigentijdse variant van de eeuwenoude hofjes. Het is het kleinste en oudste stadsdeel van Almere, uit de tweede helft van de jaren zeventig, en gebouwd met een sterke sociale gedachte. Een twintigtal woningen is geschakeld rondom een autovrij hof. Vier of vijf hoven zijn op hun beurt geclusterd rond een groter hof, met wijkvoorzieningen zoals groen, parkeren en speeltuin. Deze ‘bloemkoolwijken’ zijn nu toe aan revitalisatie. Ook de woningen. Maar sleutelen aan de jarenzeventigwoningen is vermoedelijk een duur gebed zonder eind, zegt Van Assche. Hij kiest daarom voor een andere weg. “Er zijn mensen voor wie het transformeren van een afgeschreven woningvoorraad een dankbare opgave is: klussers. Kluswoningen overal in het land laten zien dat het aanbieden van een afgeschreven woningvoorraad kan leiden tot woningverbetering, een nieuwe populatie en een herwaardering van de wijk. Vandaar ons voorstel om vrijkomende eengezinswoningen in Almere Haven te verkopen aan nieuwe gezinnen die deze woningen eigenhandig willen opknappen.”

Nieuwe hofjes voor wooncorporaties

Te midden van de bestaande (klus)woningen blijven de nieuwe woongemeenschappen, verenigd in wooncoöperaties, in de wijk wonen. Maar wel in een nieuw hofje, direct in de buurt van hun vertrouwde leefomgeving. Op de drie voorgestelde locaties voor de nieuwe hofjes kunnen groepen bewoners en individuen wonen in verschillende configuraties en aantallen, kwetsbaar en niet-kwetsbaar. Zo is er plek voor negen jongeren met een vorm van autisme (een bestaande groep) en voor verstandelijk gehandicapten (een bestaand initiatief). Maar er is ook ruimte voor een jongere op zoek naar een kleine starterswoning, of een oudere die kleiner wil gaan wonen of een beschermde omgeving zoekt. Dit hoeft niet verplicht gemengd, maar kan wel geclusterd.

Eigentijdse variant van hofjes in Almere Haven

Foto: bureau SLA, Who Cares

Systematische opbouw

Nieuwbouw van deze hedendaagse hofjes kon ruimtelijk gemakkelijk ingepast, want aan bouwgrond in Almere Haven is geen gebrek. En ook verdere uitbreiding is mogelijk. Daarin voorziet ook het bouwsysteem. Nieuwe bewoners, bijvoorbeeld leden van de Burenbond (senioren, jongeren, alleenstaanden) kunnen zich gemakkelijk aansluiten. “Door de systematische opbouw kun je voor deze nieuwkomers ruimtelijke eenheden schakelen, woningen verplaatsen of uitbreiden, en de woonomgeving aanpassen.” Dat is dus anders dan de traditionele hofjes. Er is nog een verschil: de nieuwe hofjes zijn minder afgekeerd van de samenleving. Wel met een sterke onderlinge samenhang, maar nadrukkelijk openstaand naar de omgeving en daarom maken ze meer onderdeel uit van het bestaande stedelijk weefsel.

Smeerolie

Die openheid naar de wijk stimuleert sociale interactie. Ook in de hofjes zelf gebeurt dat, met gebruikmaking van hoekstenen van de oude hofjes. Van Assche: “In traditionele hofjes spelen de pomp, de poort, de regent en de binnenmoeder een belangrijke rol. De pomp staat voor het ongedwongen punt van samenkomst. In Almere Haven heeft elk hofje een kiosk die die functie vervult. Daarnaast is er de moderne variant van de binnenmoeder, de bewoner die een oogje in het zeil houdt. Die wordt ingevuld door een vrijwilliger. Een wooncoach vervult de rol van de regent: de professional die op afstand staat en alleen ingrijpt als dat nodig is.”

Kansen

Van Assche resumerend: “Het unieke aan BloemkoolBurenBonden is dat het niet van bovenaf wordt geregisseerd. Het zijn Havenaren die zelf aan hun inclusieve woonomgeving bouwen. Daarbij gebruikmakend van twee bestaande concepten: hedendaagse hofjes en Burenbond. En het hele project wordt circulair gebouwd. Alle materialen zijn hernieuwbaar, biologisch afbreekbaar of uit de bestaande gebouwenvoorraad geoogst.”

Het concept is zo opgezet dat het gemakkelijk naar andere plekken in het land is te vertalen. “BloemkoolBurenBonden is bedacht voor verschillende steden en plekken, en kan worden gerealiseerd op verschillende schaalniveaus. Het is mogelijk om huisjes in achtertuinen te bouwen voor een inwonend kind of grootouder en deze te verbinden in een Buurtcirkel. Maar er kan ook een hele wijk mee worden gebouwd. De eenvoudige opzet maakt dat de woningen in welke vorm ook altijd betaalbaar blijven.”

www.burenbond.nl


Vertaling naar de praktijk: hoe doe je dat?

Peter van Assche, Bureau SLA, liep met zijn prijswinnende WHO CARES inzending, om een bestaande wijk in Almere Haven geschikt te maken voor ouderen, tegen de grenzen aan van traditionele processen. Innovatieve ouderenhuisvesting vraagt om een innovatief proces. Over zijn ervaringen in Almere-Haven en je hoe het proces inricht om bestaande wijken te transformeren om langer thuis wonen te ondersteunen vertelt Van Assche u meer, samen met Claudia Laumans, Woningbouwatelier Gemeente Almere in een sessie tijdens het ZorgSaamWonen Congres op 25 november in het Theater Zuidplein in Rotterdam.


permalink

Naar het overzicht

Terug naar boven